Krump, hiphop, hedendaagse dans, veel vertellingen en een onvergetelijk ‘May B’ op 30e dansfestival in Lublin

Gepubliceerd op 20 november 2026 om 18:56

Pozzo en Lucky, personages uit het tijdloze toneelstuk ‘Wachten op Godot’ van Beckett, in een dansvoorstelling? Jazeker, dat kan. De Beckett-figuren, één aan de leiband met zware koffers in de hand, de ander als zijn baas, figureren in de avondvullende dansvoorstelling ‘May B’ van de Franse Compagnie Maguy Marin. Ook de thema’s van de Ierse (toneel-)schrijver Samuel Beckett: dolende mensen, absurditeit, de zinloosheid van het leven, zijn in deze monumentale voorstelling voortdurend voelbaar.

‘May B’ is een hoogtepunt op het 30e Internationale Dansfestival in Lublin. En er was meer moois te zien dit jaar, veel urban dance ook, denk aan Compagnie Acrcrorap met het persoonlijke verhaal van choreograaf Kader Attou.
Het adembenemende ‘May B’ is gemaakt in 1981 en wordt nog steeds gedanst. Samuel Beckett heeft het waarschijnlijk zelf gezien en veel andere toeschouwers met hem. In het Poolse Lublin staat de voorstelling in de operazaal van het prachtige theater Spotkania.

Dikke laag klei

De voorstelling begint traag.  De dansers schuifelen in witte gewaden; hun gezichten zijn wit en met een dikke laag klei of schmink bedekt. Als ze zich verplaatsen, stuiven witte, grijze stofwolken omhoog. Ze dolen, zijn onzeker, weten niet waar naartoe, weten niet wat ze met elkaar aan moeten, maar op een of andere manier hebben ze elkaar hard nodig.
Is het een nomadenvolk, zijn het doden, geesten uit een tussenwereld, die vragen doemen op en de antwoorden duikelen over elkaar heen.

Helse kreten

Het stuk is zeker absurd; zo slaan de figuren helse kreten, luid en onnavolgbaar. Ze lachen ook, hard en ongeremd. Hun zoektocht verandert in een feest, tamelijk grenzeloos. De figuren gaan zich te buiten, ook aan elkaar. ‘May B’ is dans, vaak in ensemble, maar ook theater, mime, met een enkel woordje tekst dat verwijst naar het werk van Beckett, zoals zijn toneelstuk ‘Eindspel’.

Op een gegeven moment verdwijnen de witte, stoffige figuren en keren de dansers terug in soms meer kleurrijke kleding en kostuums. Ze lopen achter de gordijnen aan de achterzijde van het podium door en komen op een andere plek weer tevoorschijn. De bewegingen zijn traag, maar stoppen niet. Het is als het leven, dat alsmaar doorgaat, de tijd verstrijkt, zonder richting, zonder betekenis.

Stoet dolende mensen

Een aantal van de figuren aan het slot van deze dansvoorstelling verwijzen naar karakters uit de absurde toneelstukken van Samuel Beckett. Pozzo en Lucky zijn al vernoemd, maar ook de verlamde Hamm en zijn knecht Clov uit ‘Eindspel’ staan prominent op het podium. En al is deze voorstelling uit 1981, het stuk met een stoet voorbijtrekkende mensen, met koffers, op zoek naar - ja, naar wat - doet tijdens die scènes actueel aan. De verwijzing naar vluchtelingen, bedreigde mensen, is nooit ver weg. Dat wordt benadrukt als de dansers na afloop, bij het halen van het applaus, bordjes met letters opsteken met een duidelijke boodschap: ‘Free Palestine'. De afsluitende scène net daarvoor is ook indrukwekkend: een danser staat solo op de vloer, koffer in de hand, vele minutenlang.

Het is een cadeau om deze iconische voorstelling uit de dansgeschiedenis te mogen zien. Wat een prachtige beelden, anderhalf uur lang.

B-boys en b-girls

Het festival werd geopend met ‘Prélude’ van Compagnie Acrcrorap. De urbanvoorstelling, een ontmoeting van hiphopdans en hedendaagse dans, kan zowel buiten als binnen worden gespeeld (er zijn twee varianten). In Lublin staat ‘Prélude in de grote theaterzaal van Spotkania.  Choreograaf Kader Attou werkt in deze voorstelling met b-boys en b-girls van de straat die de stap hebben gezet naar het theater. In de rauwe, dynamische voorstelling met veel ruimte voor de urban skills van de dansers is het levensverhaal van Kader Attou de rode draad. Een danser staat achter het bureau, het zou Kader Attou kunnen zijn, en zijn persoonlijke verhaal is het horen. Het gaat over zijn jeugd, het moment dat hij ging boksen, hoe hij urban dance op straat ontdekte en nu een grootheid is in de wereld van de hedendaagse dans in Frankrijk.

Het personage bij het bureau klimt op de des. Hii beweegt, springt eraf en komt tijdens de voorstelling meerdere malen terug bij die tafel. ‘Prelude’ heeft veel tekst, maar vooral veel dynamiek. De dansers bewegen in een groep, enkele keer in een kring, soms synchroon, dan weer alleen, naast elkaar. Waar het begin van de voorstelling het verhaal van Attou kleur geeft, daar verandert het stuk gaandeweg in een daverend spektakel, met een grote rol voor de muziek van componist Romain Dubois.

Krump en storytelling

Er was meer urban op het dansfestival in Lublin. Ook veel dans met tekst, veel tekst, maar daarover later meer.  ‘Nul part est un endroit’ van NACH (artiestennaam van Anne-Marie Van) is eveneens een hiphopvoorstelling, gecombineerd met storytelling. Deze solo is in het Frans; de tekst is op het achterdoek vertaald in het Pools. Fijn voor het Poolse publiek, zeer attent van het gezelschap en/of de organisatie, minder fijn voor de vele internationale gasten van het festival die deze talen niet machtig zijn. 

NACH vertelt over haar fascinatie voor Krump, de expressieve, agressieve hiphopdans die ze leerde kennen via de documentaire ‘RIZE’ van David LaChapelle. Die film gaat over het ontstaan van deze dansvorm en de initiator van Clowning, de voorloper van Krump, Thomas Johnson. Hij was een ex-crimineel die jongeren op straat stimuleerde om niet het verkeerde pad op te gaan, maar hun agressie en onvrede juist om te zetten in dans en creativiteit.

Losjes en aanstekelijk

NACH vertelt losjes, levendig en aanstekelijk over haar ontdekkingstocht naar Krump, over haar ervaringen in Frankrijk en in Los Angeles. Dat doet ze door taal en dans in elkaar te laten overlopen. Bovendien zijn er filmpjes die haar betoog illustreren.

In haar verhaal maakt ze ook uitstapjes naar flamenco- en butoh-dans. Ook daar heeft ze zich in verdiept. Al is het verhaal voor mij niet letterlijk te volgen, de rode draad is duidelijk en de bewegingen op de vloer zijn fascinerend om naar te kijken. NACH blijkt een uitstekende performer.

TikTok vertaald naar het podium

Online en dans zijn met elkaar verweven; kijk maar naar al die dansjes op social media als TikTok en Instagram. In ‘Trailerpark’ van Tanzmainz/Moritz Ostruschnjak verplaatst de snelle, digitale wereld, het snel scoren, wars van diepgang, zich naar het podium.

De choreograaf vroeg zijn dansers om fragmenten op social media te verzamelen en de bewegingen die hen aanspraken in te studeren. Het gevolg: een archief met 600 beelden waaruit gekozen moest worden. Dat leidt tot een spektakel met veel bewegingen uit de hiphopscene, hedendaagse dans, maar ook met een fragment uit een musical. Er is veel afwisseling: in tempo, in beweging, met grote sprongen, alledaagse rituelen met de vingers en armen en een dans met blikjes energydrank. Het publiek ziet rivaliteit, stevige duetten, solo’s, soms dans met het hele ensemble.

Het gaat vooral om het individu

Op een of andere manier lijken de dansers vooral met hun eigen beweging in de weer te zijn. Het gaat meer over het individu dan over het collectief. Dansers zijn gekleed in sportkleding die jongeren graag dragen: veel kleurtje, veel emblemen, los, wijd. De sfeer in ‘Trailerpark’ is levenskrachtig, vol energie, blij, vrolijk, competitief en heel af en toe is er de noodzakelijke verstilling. Even op adem komen. Nooit te lang. De voorstelling voelt als online scrollen, van het ene naar het andere fragment, altijd in de wetenschap dat er een volgend fragment staat te trappelen. De muziek varieert en ook hier gaan de fragmenten snel in elkaar over. Dat beïnvloedt de sfeer en de intensiteit van de dans onmiddellijk.

Twee performers blijken zelfs over zeer goede stemmen te beschikken. Het stuk eindigt met ‘Who wants to live forever’ van Queen. Behalve een sterk nummer, ook een sterke vraag, want online blijven beelden bestaan, ook als iemand er niet meer is.

Foto's, selfies, horror

Een voorstelling die de tongen bij het publiek losmaakt, is ‘Portrait’ van het Franse La Pieuvre. Het stuk is geïnspireerd door de (zelf-)portretten van kunstenaars/fotografen als Cindy Sherman, Francesca Woodman en kunstschilder Amedeo Modigliani.

De scène is duister. De vier danseressen zijn in het donker gekleed. Er zijn wanden om achter te verdwijnen en weer tevoorschijn te komen. Dat doen ze dan ook voortdurend. Ze maken foto’s, selfies, en bij alle bewegingen lijkt het toch vooral alsof de danseressen staan te poseren om zo het mooiste plaatje te creëren. Maar dat duurt maar even. De beweging blijft, de sfeer verandert. Ook die wordt duister, absurd en obscuur.

Onaangenamer

De poses die de performers aannemen voor het maken van de portretten worden onaangenamer: zo is er een performer met haar gezicht tegen een glasplaat gedrukt en een scène waarin de vier danseressen tegen elkaar aan schurken, dan elkaar weer wegduwen. Er klinkt een onaangename, overdreven, onnatuurlijke lach. De gezichten zijn dicht tegen elkaar en de lippen en tongen zijn zwart geverfd; zo lijkt het toch vanuit de verte. Een danseres kijkt in een loep, een kringlamp, haar gelaat is vergroot. Ook van de andere danseressen zijn de blikken strak, emotieloos soms. Ze spelen met glazen plaatjes en spiegels pal voor hun gelaat, waardoor het perspectief steeds verandert.

Het stuk voelt gaandeweg beklemmend. Het is donker, een beetje angstaanjagend en na afloop van de voorstelling gaat onder het publiek het woord ‘horror’ rond. Het is in ieder geval een voorstelling met ontwikkeling, van onschuldig en liefjes naar somber, inktzwart en unheimisch. Het blijft spannend, al had het best iets korter gekund.

Schuldgevoel over vertrek uit Belarus

Het festival toonde acht dagen lang voorstellingen. Het is niet mogelijk die allemaal te bespreken, maar ‘Clap & Slap’ van Be Company blijft bij. Niet vanwege de dans: die is niet altijd zo spannend, maar wel vanwege de actualiteit en het thema. Het stuk wordt gedanst door Agniete Lisičkinaite en Igor Shugaleev. Hij komt uit Belarus, deed mee met het verzet tegen het regime in zijn land, want president/dictator Loekansjenko is een slippendrager van Poetin. Zij komt uit Litouwen en heeft besloten nooit meer samen te werken met mensen die Russisch als eerste taal hebben. Dat is het gevolg van de inval van Rusland in Oekraïne.

De bedreigende sfeer in het oosten van Europa is de hele voorstelling voelbaar. De dansers zijn in dialoog met elkaar, ook op twee tv-schermen, en de oorlog in Oekraïne, de repressie in Belarus zijn onderdeel van het gesprek. Maar de nadruk ligt soms ook op de overeenkomsten tussen landen, want elk land heeft zijn favoriete gerecht, andere namen weliswaar, maar in wezen identiek en allemaal lekker.

Afstand tussen mensen, tussen landen

Bij aanvang dansen de twee met een drangrek. Het lijkt een symbool voor de afstand tussen mensen, tussen landen en ideeën en ook de onmogelijkheid om elkaar werkelijk te bereiken. Het stuk wordt steeds persoonlijker. Igor is zijn land ontvlucht om aan de repressie en zeer waarschijnlijke gevangenschap te ontkomen, maar elke dag heeft hij last van schuldgevoel. Moet hij niet meer doen voor zijn land? Heeft hij familie en vrienden niet in de steek gelaten? In ieder geval zet hij zijn creativiteit in om het publiek aan het denken te zetten en te informeren over de instabiliteit in Europa. Aan het slot zingt hij een lied dat in zijn land is verboden.

Het jaar 3000, noVLand wacht

De afsluitende voorstelling van het festival is in de grote zaal van het cultureel centrum van Lublin. Terzijde: op de voorgevel van dat gebouw was tijdens het festival ‘Dancing House’ van Klaus Obermaier te zien. Een steeds veranderende projectie, met video-mapping, waarbij de kijker invloed heeft op de beweging op de muur. Als de passant een arm strekt, naar links of rechts springt, dan verandert het beeld op de gevel mee.

Terug naar de grote zaal. Daar is op de laatste dag ‘noVLand’ te zien van Anton Lachky & Eléonore Valère Company. Het gaat over het jaar 3000; mensen praten niet meer, weten niet hoe dat moet, zijn vergeten dat de mensheid dat ooit wel deed. Het enige dat ze weten, is dat ze ooit naar noVLand gaan. De dans helpt de personages op de vloer om vrij te worden.

Ook Nederlandse voorstellingen

Het stuk is een combinatie van een vertelling en een prachtige dans. De tekst is in het Pools vertaald. Op band klinkt een stem die de spanning opbouwt. Dat is goed te horen, ook als je geen woord Pools verstaat. Het is een lang verhaal en de hele voorstelling is daar die vertelstem. Het is lastig om de voorstelling te recenseren als je de tekst niet begrijpt; daar waag ik me dan ook niet aan. Wel zijn de stem, de tekst en beweging mooi in balans en de dansers zijn uitstekend. Er zijn solo’s, vaak kort, even naar voren, naar achteren, een gestrekt been. Dan weer dansen de performers met zijn allen.

Of er ook Nederlandse voorstellingen in Lublin te zien waren? Uiteraard, het festival heeft vaak voorstellingen uit Nederland op het programma staan. Dit jaar toonde Jelena Kostic de voorstelling ‘The fear within’ met een danser en freerunner in shoppingmall Vivo, tussen het winkelende publiek. Nik Rajšek, hij danste in meerdere voorstellingen van WArd/waRD/Ann van den Broek en woont in Nederland, bracht de sterke, geladen solo 'KINK' over controle, loslaten en verzet.

Een fragment uit 'Kontakthof'

Omdat het festival dertig jaar bestaat, toonden dansers uit Lublin korte fragmenten uit voorstellingen die eerder op het Internationale Dansfestival te zien waren. Zo ziet het publiek bij binnengaan van de theaterzaal plots een scène uit, onder meer ‘Kontakthof’ van Tanztheater Wuppertal/Pina Bausch en het masculiene ‘We Solo Men’ van WArd/waRD/Ann Van den Broek.

Het festival, dat is overschaduwd door de tragische aanslag in Krakau (een man in militaire kleding schoot in die stad zes mensen dood), toonde een interessante mix van dansstijlen, met dit jaar meer aandacht voor hiphopstijlen en dansvormen en thema’s van de jongste generatie dansers en toeschouwers. Dat neemt niet weg dat het 45 jaar oude ‘May B’ van Compagnie Maguy Marin de diepste indruk achterlaat  De prachtige beelden verdwijnen waarschijnlijk nooit meer uit het geheugen.

FOTO'S: 'May B', @Ewa Zielonka-Gawrylak
FOTO: 'Prélude', @Ewa Zielonka-Gawrylak
FOTO'S: 'Trailerpark', @Piotr Jaruga
FOTO: NACH, @collectie gezelschap
FOTO: 'Portrait', @Piotr Jaruga
FOTO 'Clap &Slap', @Grzegorz Mehring
FOTO: 'noVLAND', @collectie Anton Lachky & Eléonore Valère Company/dansfestival Lublin
FOTO: 'The Fear Within', @Piotr Jaruga