De opa en oma zoeken avontuur, geen geraniums, in een lichtvoetige en grappige voorstelling van Paleis voor Volksvlijt. Het stuk bevat tal van verhalen en interacties die leuk zijn, interessant en soms ontroerend. Die vele wisselingen halen soms de dynamiek uit de voorstelling, maar die blijft boeiend. Ook door de interactie met het publiek.
Het zit voor het raam en begint met een Z? Antwoord: Zopa en Zoma. Een grap met een baard. In de voorstelling ‘Ons Opaoma’ van Paleis voor Volksvlijt uit Den Bosch zitten de grootouders allesbehalve achter de geraniums, ze staan op het punt om met een camper door Zuid-Spanje te reizen, het avontuur tegemoet. Maar niemand mag dat weten.
Een kast met lades vol herinneringen
In het vermakelijke stuk wisselt het perspectief voortdurend. Het ene moment is het verhaal van een opa, oma en hun kleindochter te zien, dan weer delen de drie acteurs hun eigen ervaringen en herinneringen over opa’s en oma’s met het publiek. Ook de toeschouwers komen aan het woord, ze reageren op vragen van de acteurs. Fascinerend is het imposante decor, een kast met lades vol herinneringen. Als een lade opengaat, klinkt de stem van een Bosschenaar. Het ene moment is dat een kleindochter dan weer een geëmotioneerde opa die beretrots is dat zijn kleindochter bij PSV en Oranje onder vijftien voetbalt.
Het gezelschap brengt volkstheater met een Bossche, Brabantse inslag. De onderwerpen liggen dicht bij de beleving van het publiek. Herkenbaar en voorstelbaar. Eerder maakte Paleis voor Volksvlijt (een fantastische naam trouwens) onder meer de voorstellingen ‘Ons Moeder’ en ‘Ons Vader’. Het nieuwste stuk ‘Ons Opaoma’ ligt in het verlengde daarvan. Bijna iedereen heeft een opa en een oma (gehad) en heeft herinneringen aan hen. Mooie, zoete herinneringen, soms is er ook twijfel en spijt, want ‘had ik niet meer tijd voor ze moeten maken toen ze nog in leven waren?’
Naar een levensbestendige woning
Yolanda van Gemert, herintredend actrice, speelt oma, vrijetijdsspeler Jan Roosen is opa en talent Maddie Venema kruipt in de huid van hun kleindochter. Het verhaal dat ze vertolken is dun, een tikkeltje voorspelbaar, en vooral een kapstok om korte verhalen en herinneringen over opa’s, oma’s en hun nazaten de revue te laten passeren. Die verhalen zijn afkomstig van Bosschenaren die hiervoor zijn geïnterviewd.
Het verhaal: het is de laatste dag dat opa en oma in hun huis verblijven. Op aandringen van hun nogal dominante, dwingende dochter gaan ze tegen hun zin verkassen naar een levensbestendige woning, want de jaren beginnen te tellen. Die dochter maakt zich zorgen. Zij wil voorkomen dat haar ouders van de trap vallen, en dan is er ook nog die tuin die langzamerhand te groot is om te onderhouden, zo vindt ze. De dochter zelf is in het stuk niet te zien, uitsluitend haar stem is te horen via de telefoon op het bureau. Datzelfde geldt voor de stem van een taxichauffeur die vaak belt dat hij vertraging heeft, files en zo.
De wereld ontdekken
De opa en oma in het stuk staan voor hun gevoel nog midden in het leven. Hun progressieve, creatieve achtergrond is in alles zichtbaar. Ze zingen, opa speelt gitaar, oma danst. De liefde tussen de twee spat ervan af. Ze zijn absoluut niet van plan om te gaan verhuizen en achter de geraniums hun laatste jaren te slijten. Ze willen op reis, de wereld ontdekken. In het geheim hebben ze vliegtickets geboekt en de taxichauffeur die alsmaar op zich laat wachten, brengt ze naar Eindhoven Airport, zo wordt duidelijk. Hun dochter mag hier niets van weten, ze zou er een stokje voor steken.
Veel couleur locale
Tot overmaat van ramp komt ook de kleindochter op bezoek. Die ruikt onraad en wil niet meer weg, ze blijft logeren. Achter in de zaal, achter de tribunes, is een trapje, dat verwijst naar de trap naar de kamer waar de kleindochter al zo vaak heeft geslapen. Dat is mooi gevonden. Sowieso is het decor, zeker de enorme ladekast vol met herinneringen, treffend bedacht.
Wisseling van perspectief
Of opa en oma echt kunnen gaan of dat de kleindochter, dochter of taxichauffeur roet in het eten gooien, dat blijkt gaandeweg deze lichte, humorvolle voorstelling. Er is ook veel couleur locale. Af en toe is het Bosch dialect te horen en er zijn verwijzingen naar locaties in Den Bosch zoals naar verzorgingscentrum De Taling. Voor de opa en oma in het stuk is het een schrikbeeld om hun leven daar te eindigen, zeker als Andalusië lonkt.
De drie acteurs krijgen van regisseur Elke Steenstra de kans om hun veelzijdigheid te laten zien, ze spelen, maken muziek (gitaar, toetsen) en zingen, het ene moment een compleet lied, dan weer een fragment. Ze houden veel ballen in de lucht en dat vraagt veel van ze. Het ene moment zijn de drie acteurs het personage dat ze spelen, het andere moment zijn ze zichzelf. Een lampje op het bureau dat aan- en uitgaat, benadrukt het voortdurend wisselen van perspectief.
Grootouders in Amerika
Meteen aan het begin van het stuk leggen de spelers uit dat met grote regelmaat wordt gewisseld tussen fictie en ‘realiteit’. Dat blijkt geen overbodige informatie te zijn. Het verhaal over de verhuizing van opa en oma wordt vaak stilgelegd voor de vele intermezzo’s. Zijn het niet de acteurs die over hun ervaringen vertellen, dan komen toeschouwers aan het woord. Of zij op latere leeftijd bij hun kinderen willen inwonen of dat ze hun ouders ooit in huis zouden willen nemen?
Ook de stemmen uit de ladekast strooien met herinneringen en verhalen. Alles bij elkaar is dat nogal veel. Die verhalen, de interacties zijn leuk, interessant, ontroerend soms, maar de wisselingen halen de dynamiek uit de voorstelling, maken het stuk te fragmentarisch, en de vraag dringt zich op, waarom niet gerichter is gekozen. Daar komt bij dat de verhalen die passeren worden aangestipt terwijl ze prachtige verhaallijnen in zich dragen. Die mooie verhalen maken nieuwsgierig, maar vervliegen te snel. Wat te denken van een herinnering van Maddie Venema aan haar grootouders in Amerika. Opa was vicepresident bij Universal Studio’s, oma bracht een kind van een andere man ter wereld. Of deze terugblik werkelijk van Maddie is, of is opgetekend tijdens de vele gesprekken die het creatieve team onder leiding van Saskia de Haas voerde met Bosschenaren is niet duidelijk, maar dat maakt de herinnering niet minder fascinerend.
Talentvolle actrice
De talentvolle actrice zingt ook een lied over Koekoekskinderen en vertelt daarbij dat één op de tien kinderen niet van hun vader/opvoeder is, maar van een andere man: ‘Dat komt overeen met alle mensen op de achterste rij van de tribune.’ Zo gebeurt er erg veel in ‘Ons Opaoma’. Het publiek moet steeds schakelen. Dat maakt alert.
Uit de kleine en grote lades komen niet alleen verhalen, ook dozen met koekjes en snoepjes. Opa en oma delen die maar al te graag uit aan het publiek. Dat staat ook een beetje symbool voor deze voorstelling. Allerlei facetten van opa’s en oma’s, hun maatschappelijke positie, hun relatie tot kinderen en kleinkinderen, hun onderlinge band en hun wensen, worden aangestipt, maar te kort, te versplinterd, als handenvol verrukkelijke snoepjes die de honger nooit helemaal stillen.
Gezien: Verkadefabriek Den Bosch, 27 december 2025
FOTO'S: @Thijmen Gabriëlse.